Fræðsluefni um offitu

Offita er langvinnur efnaskiptasjúkdómur sem einkennist af aukinni fitusöfnun í líkamanum.
Offita getur leitt til margvíslegra sjúkdóma, svo sem hjarta- og æðasjúkdóma,
efnaskiptasjúkdóma, nokkrar algengar tegundir krabbameins, slitgigt og getur
valdið skerðingum á lífsgæðum.

Alþjóðaheilbriðgðismálastofnunin (WHO) skilgreinir offitu samkvæmt líkamsþyngdarstuðli (LÞS),
þyngd í kílógrömmum deilt með hæð í metrum í öðru veldi (kg/m2) eða BMI (Body mass index).
Einstaklingur með LÞS/BMI milli 25 og 29,9 kg/m2 telst vera í yfirþyngd en þegar LÞS/BMI er komið
yfir 30 kg/m2 telst einstaklingur vera með offitu.

Gallinn við að notast við LÞS/BMI er að hann gefur ekki réttar upplýsingar um samsetningu á til dæmis
fitumassa og vöðvamassa. Einstaklingur með mikinn vöðvamassa getur verið með háan LÞS/BMI þó
að hann sé ekki með offitu og einstaklingur með lágan vöðvamassa en háan fitumassa getur verið með
sjúkdómin offitu þrátt fyrir að LÞS/BMI sé undir 30.

Tíðni offitu hefur aukist um allan heim á síðustu áratugum.
Samkvæmt Alþjóða heilbrigðismálastofnuninni hefur offita í heiminum tvöfaldast
á síðustu 20 árum. Ísland er hér engin undantekning. Í rannsókn frá Lýðheilsustöð
sýnir að líkamsþyngdarstuðull Íslendinga hefur hækkað undanfarið og að nú séu
fleiri sem hafa of háan líkamsþyngdarstuðul en áður.

Upplýsingar frá WHO frá árinu 2008

Meira en 1400 miljónir (1,4 milljarða) fullorðinna, 20 ára og eldri, voru of þungir.
Þar af voru yfir 200 milljónir karla og næstum 300 milljónir kvenna með offitu.
Í heildina voru meira en 10% fullorðinna í heiminum með offitu.
Að minnsta kosti 2,8 milljónir fullorðinna deyja á hverju ári í tengslum við offitu.

Offita er flókið samspil umhverfisþátta, erfða og hegðunar.
Orsakir offitu eru því flóknar og margþættar. Í grunninn verður ofgnótt
fituvefjar í líkamanum vegna langvinns orkuójafnvægis. Flókið samspil
líffræðilegra þátta, erfða, atferlis, félagslegra- og umhverfisþátta taka
þátt í stjórnun orkujafnvægis og söfnunar orkuforða. Sú hraða breyting
sem hefur orðið á algengi offitu síðastliðin 30 ár er líklega afleiðing
menningarlegra og umhverfistengdra þátta. Meingerð offitu er margslungin.
Í meginatriðum koma fram breytingar á fituvefnum og í fitufrumunum sjálfum
þar sem framleiðsla á boðefnum þeirra raskast. Þetta eru margvíslegar
breytingar og koma inn á mörg boðefna- og hormónakerfi ásamt því að hafa
áhrif á bólguferla. Breytingar verða einnig á boðefnum frá meltingarveginum
þannig að stjórnun á matarlyst í heilanum raskast.
Þarmaflóran breytist þannig að þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft á
efnaskiptin raskast.

Afleiðingar offitu eru margvíslegar. Lífsgæði versna til muna bæði með tilliti
til heilsufars og félagslegra þátta. Dánartíðni einstaklings með offitu er aukin
miðað við þá sem eru í kjörþyngd. Offita eykur líkur á öðrum sjúkdómum og
hér eru upplýsingar frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) um þá
áhættu sem fylgt getur því að vera með offitu. Þessar upplýsingar miðast við
að líkamsþyngdarstuðull (BMI) sé 30 eða hærri. Listinn er ekki tæmandi.

Þunglyndi

Kvíða

Átröskunum

Sykursýki, tegund 2

Insúlínviðnám

Kæfisvefn

Háþrýstingur

Hækkaðar blóðfitur

Kransæðasjúkdómar

Slitgigt í hnjám

Stoðkerfisverkir

Legslímukrabbamein

Gallblöðrusjúkdómar

Ristilkrabbamein

Brjóstakrabbamein eftir tíðahvörf

Þvagsýrugigt

Fjölblöðru-eggjastokksheilkenni (PCOS)

Óeðlileg hormónaframleiðsla í æxlunarfærum

Minnkuð frjósemi

Sýnt hefur verið fram á að fitufordómar hafa neikvæð áhrif á heilsu,
hegðun og félagslega hegðun hjá einstaklingum sem eru of þungir.
Jafnframt stuðla fordómarnir að lélegu sjálfsmati, þunglyndi, kvíða,
minni líkamsrækt, tilfinningalegu áti og því að einstaklingurinn borðar
ekki fyrir framan aðra heldur í laumi.
Þeir sem upplifa fitufordóma eru seinni að sækja sér aðstoð ef eitthvað
bjátar á, upplifa einmanaleika sem leiðir til þess að þeir draga sig tilbaka
félagslega og eiga í erfiðleikum í nýjum samböndum.
Fordómar varðandi þyngd og sú trú að allir eiga að vera grannir,
geta ýtt undir neikvæða sjálfsímynd og óánægju með líkamann og þar
af leiðandi óheilbrigt samband við mat eins og lotuofát og lotugræðgi.